ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
Κάστρο – Κυλλήνη
Ιστορία, Ιόνιο, μεσαιωνικά μνημεία και ιαματικές πηγές σε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς τόπους της βορειοδυτικής Ηλείας.
01
ΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ
Κάστρο – Κυλλήνη
Η Δημοτική Ενότητα Κάστρου – Κυλλήνης βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νομού Ηλείας, στις ακτές του Ιονίου.
Η περιοχή συνδέεται άμεσα με την ιστορία του Πριγκιπάτου της Αχαΐας κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας .
Εμβληματικό κατάλοιπο αυτής της εποχής είναι το Κάστρο Χλεμούτσι. Η περιοχή αποτελείται από τα δημοτικά διαμερίσματα Κάστρο, Κυλλήνη, Νεοχώρι και Κάτω Παναγιά, καταλαμβάνει έκταση 49,3 km² και είχε συνολικό πληθυσμό 4.486 κατοίκους.
02
ΙΟΝΙΟ · ΛΙΜΑΝΙ · ΙΑΜΑΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
Κυλλήνη
Η Κυλλήνη αποτελεί ένα από τα δύο λιμάνια της Ηλείας. Οφείλει το όνομά της στην ομώνυμη πόλη της Αρχαίας Ηλείας, η οποία αποτελούσε το επίνειο της Ήλιδας.
Η περιοχή είναι γνωστή επίσης για τα ιαματικά λουτρά της, τα οποία βρίσκονται περίπου 9 χιλιόμετρα από την κωμόπολη μέσα σε φυσικό δάσος.
Η παρουσία των ιαματικών πηγών είναι γνωστή από την αρχαιότητα, ενώ στην περιοχή έχουν εντοπιστεί εγκαταστάσεις ρωμαϊκών χρόνων.
Η περιοχή έχει κατοικηθεί ήδη από την παλαιολιθική εποχή. Η πρώτη γραπτή μαρτυρία συναντάται στον Όμηρο, ο οποίος αναφέρεται στον Ώτο τον Κυλλήνιο, αρχηγό των Επειών κατά τον Τρωικό Πόλεμο.
Σύμφωνα με τον Παυσανία, η Κυλλήνη ιδρύθηκε από Αρκάδες που μετανάστευσαν από την περιοχή του όρους Κυλλήνη. Στην αρχαία πόλη υπήρχαν ιερά του Ασκληπιού και της Αφροδίτης, ενώ ιδιαίτερη ήταν η λατρεία του Ερμή.
Το 1204 οι Φράγκοι ανακατασκεύασαν το αρχαίο λιμάνι και δημιούργησαν μια νέα πόλη, τη Γλαρέντζα. Η πόλη γνώρισε μεγάλη ακμή και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου.
Το 1428 πέρασε ως προίκα στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, τελευταίο Βυζαντινό αυτοκράτορα, ενώ λίγο αργότερα τα τείχη της καταστράφηκαν προκειμένου να αποτραπεί η χρήση της πόλης από εχθρικές δυνάμεις.
ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Κάστρο Χλεμούτσι
Ένα από τα σημαντικότερα και καλύτερα διατηρημένα φράγκικα κάστρα της Ελλάδας, χτισμένο σε στρατηγική θέση πάνω από το Ιόνιο.
Το Κάστρο Χλεμούτσι χτίστηκε εξαρχής από τους Φράγκους και ονομάστηκε Clermont, ονομασία που στα ελληνικά εξελίχθηκε σε Χλεμούτσι.
Αργότερα χρησιμοποιήθηκε και η ονομασία Tornese, καθώς θεωρήθηκε ότι εκεί βρισκόταν το περίφημο φράγκικο νομισματοκοπείο των τορνέσιων νομισμάτων.
Στρατηγική θέση
Το κάστρο οικοδομήθηκε στο ψηλότερο και κεντρικότερο σημείο του Χελωνάτα, σε υψόμετρο περίπου 250 μέτρων.
Από τη θέση αυτή μπορούσε να προστατεύει το εμπορικό λιμάνι της Γλαρέντζας και την πρωτεύουσα του Πριγκιπάτου, την Ανδραβίδα, ελέγχοντας παράλληλα μία από τις σημαντικότερες περιοχές των φράγκικων κτήσεων στον Μοριά.
Το Χλεμούτσι κατασκευάστηκε από τον Γοδεφρείδο Β΄ Βιλλεαρδουίνο με πόρους που προήλθαν από δημευθέντα εισοδήματα μοναστηριών του λατινικού κλήρου.
Κατά τον 14ο αιώνα, όταν το Πριγκιπάτο άρχισε σταδιακά να παρακμάζει, το κάστρο αποτέλεσε αντικείμενο διεκδίκησης μεταξύ διαφορετικών ευγενών. Χρησιμοποιήθηκε επίσης ως φυλακή πριγκίπων και αξιωματούχων.
Εκεί φυλακίστηκε και πέθανε η Μαργαρίτα της Άκοβας, τελευταία απόγονος των Βιλλεαρδουίνων, ενώ το 1315 το κάστρο πέρασε για μικρό χρονικό διάστημα στην κατοχή των Καταλανών.
Από τους Τόκκους στους Παλαιολόγους
Στις αρχές του 15ου αιώνα το κάστρο πέρασε στην κατοχή του Καρόλου Τόκκου, κόμη της Κεφαλονιάς και δεσπότη της Ηπείρου.
Το 1427 περιήλθε ειρηνικά στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο μετά τον γάμο του με την κόρη του Τόκκου και χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό και διοικητικό κέντρο.
Παρέμεινε σε χρήση μέχρι τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, περνώντας διαδοχικά από τους Τούρκους και τους Βενετούς.
Σημαντική καταστροφή υπέστη κατά τον βομβαρδισμό του από τον Ιμπραήμ το 1825–1826.
Σήμερα το Χλεμούτσι διατηρεί έντονο τον φράγκικο χαρακτήρα του και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά κάστρα του ελληνικού χώρου.
Αρχιτεκτονική του κάστρου
Το κάστρο αποτελείται από δύο περιβόλους. Ο εξωτερικός περίβολος έχει πολυγωνικό σχήμα και στην περίμετρο των τειχών διατηρούνται ερείπια κτηρίων που ανήκουν στην αρχική κατασκευή του 13ου αιώνα.
Στο εσωτερικό σώζονται ίχνη διαφόρων κτισμάτων, μεταξύ των οποίων και τουρκικό τζαμί.
Στο νοτιοανατολικό άκρο υψώνεται ο εξαγωνικός εσωτερικός περίβολος, ο οποίος αποτελείται από σειρά θολωτών αιθουσών γύρω από μεγάλη κεντρική αυλή.
Πολλές από τις αίθουσες ήταν αρχικά διώροφες και θερμαίνονταν με τζάκια. Οι υψηλοί ημιελλειψοειδείς θόλοι και τα ελαφρώς οξυκόρυφα τόξα φανερώνουν τη δυτική αρχιτεκτονική προέλευση των ιδρυτών του κάστρου.
04
ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
Ιστορική πορεία του Χλεμουτσίου
1220–1223
Ίδρυση του κάστρου από τον Γοδεφρείδο Β΄ Βιλλεαρδουίνο.
1315
Φερδινάνδος της Μαγιόρκας.
1316
Περνά στον Λουδοβίκο της Βουργουνδίας.
1364
Μαρία των Βουρβώνων, σύζυγος του Ροβέρτου του Τάραντα.
1391
Το κατέχουν οι Ναβαρέζοι του Πέτρο Ντε Σαν Σουπεράν.
1404
Το καταλαμβάνει ο Κάρολος Τόκκος.
1427–1432
Κωνσταντίνος Παλαιολόγος.
1432
Θωμάς Παλαιολόγος.
1460
Το κάστρο περνά στους Τούρκους.
1471
Στους Βενετούς.
1474–1687
Στους Τούρκους.
1687–1715
Στους Βενετούς.
1715–1821
Στους Τούρκους.
1826
Βομβαρδισμός από τον Ιμπραήμ.
05
ΑΡΧΑΙΑ & ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ
Κυλλήνη – Γλαρέντζα
Η αρχαία Κυλλήνη υπήρξε επίνειο της Ήλιδας και ιδρύθηκε, σύμφωνα με την παράδοση, από Αρκάδες που προέρχονταν από την περιοχή του όρους Κυλλήνη.
Οι Αρκάδες έφεραν μαζί τους τη λατρεία του Ερμή, ενώ στην πόλη λατρεύονταν επίσης ο Ασκληπιός και η Αφροδίτη.
Από την Κυλλήνη στη Γλαρέντζα
Κατά τη Φραγκοκρατία, πάνω στα ερείπια της αρχαίας Κυλλήνης δημιουργήθηκε η παραθαλάσσια πόλη που έγινε γνωστή ως Κλαιρμόν, Κλαρέντζα ή Γλαρέντζα.
Η Γλαρέντζα και το Κάστρο Χλεμούτσι λειτουργούσαν συμπληρωματικά: η πρώτη ως εμπορικό και οικονομικό κέντρο και το δεύτερο ως διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο.
Η Γλαρέντζα εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικά εμπορικά λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου. Διέθετε δικά της μέτρα και σταθμά και συνδέθηκε με την παραγωγή των περίφημων τορνέσιων νομισμάτων.
Η άδεια για νομισματοκοπείο δόθηκε το 1249 από τον βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο Θ΄ στον Γουλιέλμο Βιλλεαρδουίνο.
Η οικονομική της ανάπτυξη και η έντονη κίνηση του λιμανιού προσέλκυσαν εμπορικούς και τραπεζικούς οίκους από τη Δύση.
Η πόλη ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα και τον 15ο αιώνα εξελίχθηκε σε διοικητικό κέντρο της περιοχής, διαδεχόμενη σταδιακά την Ανδραβίδα.
Στο Χρονικό του Μορέως η Γλαρέντζα περιγράφεται ως μία από τις λαμπρότερες πόλεις του κάμπου του Μορέως.
Εμπορική δύναμη
Από το λιμάνι της Κυλλήνης περνούσε μεγάλο μέρος της εμπορικής δραστηριότητας του Πριγκιπάτου. Προϊόντα από τη Θήβα, την Εύβοια, την Κόρινθο και την Πάτρα συγκεντρώνονταν στη Γλαρέντζα και από εκεί διοχετεύονταν προς μεγάλα λιμάνια της Ιταλίας και της Αδριατικής.
Η πόλη διατηρούσε επίσης εμπορικές σχέσεις με την Άκρα, την Κύπρο, την Αλεξάνδρεια και το Δυρράχιο.
Η παρακμή της Γλαρέντζας
Το 1407 η πόλη υπέστη σοβαρό πλήγμα από την κατάληψη και λεηλασία της από τον στρατό του Λεονάρδου Τόκκου.
Το 1424 πολιορκήθηκε από τον Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο και λίγο αργότερα πέρασε στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο.
Μετά από νέα κατάληψή της από Καταλανούς, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος προχώρησε στην κατεδάφιση των τειχών της για να αποτρέψει μελλοντική στρατιωτική αξιοποίησή τους.
Μέχρι τα μέσα του 15ου αιώνα η άλλοτε ακμάζουσα Γλαρέντζα είχε πλέον ερημώσει.
06
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Κυλλήνη & Γλαρέντζα
